Luizenleven in licht Lyceum

Het Cartesius Lyceum in Amsterdam was tot voor kort een donker gebouw, dat niet meer voldeed aan de huidige standaarden. Dankzij slimme ingrepen van MAX Architectuur werd extra vloeroppervlak gecreëerd én meer daglicht binnengelaten. En mede dankzij het toegepaste brandwerende glas is het onderwijsgebouw ook nog eens bijzonder brandveilig. Verslag van een project waar het mes aan meerdere kanten snijdt. Auteur: Henk-Jan Hoekjen, foto’s: Hennie Raaymakers.

 


De brandwerende beglazing is verfraaid met een decoratieve folie met historische portretten van geleerden.


We weten het allemaal: daglicht is gezond. Niet voor niets zoeken we, zodra de temperatuur het toelaat, massaal de buitenlucht op. Hoewel het ons natuurlijk ook om de frisse lucht en de gebronsde huid gaat, is de invloed van het heldere lentelicht van wezenlijk belang voor ons humeur. Onderzoek heeft inmiddels dubbel en dwars aangetoond dat de invloed van licht niet alleen figuurlijk, maar ook letterlijk tussen de oren zit: (dag)licht stuurt onze biologische klok aan en is daarmee mede verantwoordelijk voor het optimaal functioneren van lichaam en geest.
Het belang van daglicht voor onze fysieke en mentale gezondheid kennende, kunnen we het in feite niet langer toestaan dat scholieren les krijgen in donkere en bedompte klaslokalen. De jeugd mag anno 2012 dan een luizenleventje hebben, dat betekent niet dat we de omstandigheden waarin zij zich dagelijks bevinden niet optiimaal zouden moeten maken. En precies daarom werd recent het Cartesius Lyceum in Amsterdam drastisch gerenoveerd. De aanpak van dit onderwijsgebouw was hard nodig. Het pand was gehorig en de drukte op de gangen was zo groot dat leerlingen elkaar soms omver liepen. Maar bovenal was het gebouw donker geworden. Vroeger kwam via de gevels aan het binnenhof nog veel daglicht binnen. Maar in de loop van de jaren is dit schoolplein overkapt en volgebouwd met een gymzaal en bijgebouwen, waardoor het binnen donker en onoverzichtelijk was geworden.

 
De leslokalen zijn voorzien van brndwerend glas in de gangwanden.
 

Architect Leonieke Hornsveld van MAX Architectuur ontwierp daarom een ruimer en lichter gebouw, met meer nuttige ruimte. Daarbij slaagde ze er in om historische details te behouden of terug te brengen. De ongebruikte zolder onder de schuine dakkap werd ontsloten met nieuwe trappen. De meeste hanenbalken werden losgehaald en wat hoger opnieuw gemonteerd, voor meer gebruikshoogte. Door het verwijderen van vloerdelen ontstonden vides met nieuwe ruimtelijkheid en daglicht.
De bebouwing op het binnenhof werd weggehaald en er kwam een doordacht nieuw bouwdeel voor in de plaats. De gymzaal werd opgetild, eronder kwam een verdiept aangelegde aula en hier bovenop kwamen kantoren. In de dakkap, rond de van de binnenhofgevel vrijgehouden gymzaal, realiseerde de arachitect een lichtstraat. De transparantie en overzichtelijkheid van de leslokalen verbeterde met nieuwe ramen in de gangwanden. 


 
Een lichtstraat met brandwerend glas zorgt voor extra lichtval.
 

De wens om een open gebouw te realiseren, moest slim worden gecombineerd met de brandveiligheidseisen. Over het algemeen bleken verticale brandcompartimenten in dit opzicht het meest effectief. Onder andere omdat op de zolderverdieping vloerdelen waren verwijderd om vides te creëren; waardoor een open verbinding tussen twee verdiepingen ontstond. De uitdaging was om ondanks de vele compartimentafscheidingen (er zijn zeven brandcompartimenten) een licht en overzichtelijk gebouw te realiseren. Uiteindelijk is men daar dankzij de toepassing van brandwerend glas van Vetrotech Saint-Gobain in geslaagd.
Om zeker te zijn van de kleureigenschappen bekeek Hornsveld vooraf monsters van de verschillende glassamenstellingen. De meeste glassamenstellingen zijn uiteindelijk gebaseerd op een Contraflam Lite 60 minuten brandwerende ruit. “Ik wilde niet dat het een rommeltje zou worden met allemaal verschillende kleuren glas”, aldus de architect. “Ik wilde dat alle beglazing zo blank mogelijk zou zijn.”
Voor de renovatie was een rigoureuze aanpak nodig. Het binnenhof werd leeggehaald en de oorspronkelijke gevels werden onder het stucwerk vandaan gehaald. Hornsveld liet de stenen van de oude muur als het maar enigszins kon weer in het zicht. Waar de muur te veel beschadigd was, werd er een laag van dezelfde steensoort voor gemetseld. Afgedichte raamopeningen werden opnieuw geopend en vergroot tot doorgangen. Hierdoor werd de lichtinval sterk verbeterd. Ook in de gymzaal is veel lichtinval gecreëerd. Ondanks de akoestische eisen aan de wanden van de gymzaal kwamen hier, omwille van het licht en de transparantie, ramen in. “Het is mooi dat je er in en uit kan kijken. En het brengt daglicht binnen”, zegt Hornsveld.



De wanden van de gymzaal zijn voorzien van brandwerens glas, dat balvast is en tevens aan akoestische eisen voldoet.
 

Omdat de gymzaal ook een brandcompartiment vormt, moesten de ramen tevens 60 minuten brandwerend zijn. Tenslotte moest het glas ‘balvast’ zijn. Sales engineer Casper Wisznievski van Vetrotech Saint-Gobain vertelt erover: “Onze Contraflam Lite 60 beglazing is getest als balvast. Maar hier kwam een extra eis van een geluidswering van 51 decibel bij.” Dat glas ligt niet op de plank en er werd een speciale samenstelling voor geproduceerd. Die bestaat uit een geluidswerende buitenruit en een Contraflam Lite 60 binnenruit die is aangepast. Er is een extra geluidsreductie bereikt door twee ruiten van gehard glas, die in de Contraflam Lite samenstelling opgenomen zijn, te lamineren met een Silence-folie. De totale samenstelling van de brand- en geluidsisolerende balvaste ramen is inclusief spouw 5 centimeter dik.”
 

Er is nog veel meer te vertellen over het Amsterdamse project, waaraan behalve MAX Architectuur en Vetrotech Saint Gobain verder onder meer ook Heijmerink Bouw, IBS Consultants en MHB een bijdrage leverden. Zo wordt de gymzaal middels drie bruggen verbonden met de verdieping; de omhulling van deze bruggen bestaat uit brand- en geluidswerende glazen wanden en daken. Hier wordt de grootste geteste brandwerende ruit toegepast: 2.300 bij 3.800 millimeter. De leslokalen zijn uitgerust met ramen in de gangwanden. Alweer een manier om het schoolgebouw overzichtelijker en transparanter te maken. De gangen zijn ruimer geworden, onder andere met openingen in de oude gevel naar het binnenhof. De afscheiding van de gang in de oostvleugel met de kantine - opnieuw een brandcompartiment - bestaat helemaal uit brandwerende beglazing. Deze ruiten zijn verfraaid met een decoratieve folie voorzien van historische portretten van geleerden. De Contraflam Lite-beglazing is ook getest met dit soort folies, die er achteraf opgeplakt worden. Wisnievski stelt tevreden vast: “Het brandwerende glas maakt veel leuke en speelse dingen mogelijk.”
 

Ook opmerkelijk vanuit daglichtoogpunt is dat de ramen met kruisroeden in de oude binnenhofgevel zijn behouden. De sponningen voor enkelglas zijn eenvoudigweg niet geschikt om 60 minuten brandwerende beglazing in te vatten. En een nieuw raam met opgeplakte roeden leek Hornsveld geen esthetische oplossing. Daarom werd de brandscheiding gerealiseerd met voorzetramen. Omdat zowel de hoogte als de breedte van de ramen aanzienlijk is, gaat het om grote en ook zware ruiten. “Niet iedere beglazing is getest en dus geschikt voor dit soort grote afmetingen”, vertelt Wisnievski. Voordat de voorzetramen werden geplaatst, zijn de historische ramen eerst goed gereinigd en waar nodig zijn de kruisroeden geverfd. “Want daarna kom je er eigenlijk niet meer bij”, zegt Hornsveld.
  

De renovatie van het Cartesius Lyceum in Amsterdam is een voorbeeld dat laat zien hoe krappe, onoverzichtelijke en donkere schoolgebouwen succesvol getransformeerd kunnen worden. Het blijkt heel goed mogelijk om een brandveilig gebouw te ontwerpen, dat ook ruim, licht, overzichtelijk en eigentijds is. Zodat de scholieren uiteindelijk niet alleen veilig, maar ook in voldoende daglicht hun schoolcarrière kunnen voortzetten. Dat dat goed gelukt is blijkt uit de woorden van Facilitair Manager Hans den Breejen: “De leerlingen vinden snel hun weg in de gerenoveerde school. Het gebouw is veel overzichtelijker geworden. De aula is licht, ondanks de gymzaal erboven. En we zien dat de chillplekken worden gebruikt zoals ze bedoeld zijn.” Ik zei het al: een luizenleventje. 

 


www.vetrotech.nl
www.maxarchitectuur.nl